Home / ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ / «Πρέπει να είμαστε όλοι φεμινίστριες»; – Καταστολή, ενσωμάτωση και τα νέα κινέζικα βαγόνια του μετρό αποκλειστικά για γυναίκες
HandsOfState

«Πρέπει να είμαστε όλοι φεμινίστριες»; – Καταστολή, ενσωμάτωση και τα νέα κινέζικα βαγόνια του μετρό αποκλειστικά για γυναίκες

Οι σεξουαλικές παρενοχλήσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες αποτελούν ένα καθημερινό φαινόμενο το οποίο πρόσφατα έχει πάρει δημόσιες διαστάσεις μέσα από δημόσιες παρεμβάσεις ενάντια στην κουλτούρα του βιασμού  από φεμινιστικές συλλογικότητες και την κυκλοφορία καταγγελιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το γεγονός όμως του σεξισμού και της επακόλουθης σεξουαλικής βίας φυσικά δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό «προνόμιο». Το παρακάτω άρθρο τ@ Peng X για το περιοδικό Chuang καταπιάνεται με τα «βαγόνια γυναικείας προτεραιότητας» και την παράλληλη καταστολή των γυναικών στην Κίνα σε μια προσπάθεια ανάλυσης των στρατηγικών του κινέζικου κράτους για την αντιμετώπιση του κοινωνικού ανταγωνισμού.

Την περασμένη εβδομάδα, στις 26 & 28 Ιουνίου του 2017, έγιναν τα αποκαλυπτήρια των νέων βαγονιών του μετρό με σήμα κατατεθέν τις ροζ πινακίδες τους σε επιλεγμένες γραμμές του μετρό των πόλεων Σεντζέν και Καντόνα. Στην Καντόνα, το μετρό χρησιμοποιείται καθημερινά από περισσότερα από 7 εκατομμύρια άτομα. Μια επισήμανση του προβλήματος της συμφόρησης του δικτύου βρίσκεται στο γεγονός πως στις 28 Απριλίου του 2017 ο αριθμός ξεπέρασε κάθε ρεκόρ με περισσότερους από 9 εκατομμύρια ανθρώπους να επιβιβάστηκαν στις δέκα γραμμές του μετρό[1]. Τις καθημερινές μεταξύ 7:30-9:30 και 17:00-19:00, οι γυναίκες θα μπορούν πλέον να βρουν καταφύγιο από τα «περιπλανώμενα χέρια» στα «βαγόνια γυναικείας προτεραιότητας».

Τα βαγόνια αυτά, τα οποία παρουσιάζονται σαν μια προοδευτική παρέμβαση στα ζητήματα του σεξισμού και των [σεξουαλικών] επιθέσεων, έχουν γίνει αντικείμενο αντιπαράθεσης[2]. Η πλειοψηφία των μήντια, ωστόσο, έχει επικεντρωθεί στις αντρικές ανάγκες και τον γενικό υπερπληθυσμό στο μετρό, ώστε οι μπορούν κι άντρες να επιβιβαστούν στα «βαγόνια γυναικείας προτεραιότητας». Πέραν αυτού, η εξήγηση της κυβέρνησης για τα βαγόνια αυτά διατυπώθηκε υπό την οπτική πως τα σώματα, οι ζωές κι η ασφάλεια των γυναικών υπολογίζονται μόνο σε σχέση με την κυοφορία. Η κυβέρνηση στις δημόσιες δηλώσεις[3] της επισήμανε ότι τα βαγόνια αφορούν ιδεατά τις εγγύους και τις μητέρες με μικρά παιδιά[4]. Όπως ισχυρίστηκε η εφημερίδα Xinkuaibao, «η καθιέρωση των γυναικείων βαγονιών δεν πρέπει να νοηθεί με τέτοιους στενούς και χυδαίους όρους όπως “η αποτροπή των σεξουαλικών παρενοχλήσεων”». Η δήλωση αυτή επέφερε τη δικαιολογημένα οργισμένη απάντηση ότι οι γυναίκες «δεν θα έπρεπε να είναι τόσο “χυδαίες” ώστε να υποθέσουν ότι τα γυναικεία βαγόνια διαμορφώθηκαν για να εκφράσουν την “ανησυχία των γυναικών” και να αντιταχθούν στις σεξουαλικές παρενοχλήσεις – η κύρια ανησυχία τυος δεν αφορά εμάς αλλά τα παιδιά μας, τα παιδιά που βρίσκονται ακόμη στην κοιλιά μας ή εκείνα που θα αποκτήσουμε στο μέλλον!». Ο τρόπος που ρυθμίζεται ο χώρος μ’ αυτή την πρόχειρη αλλαγή στο σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών της Καντόνα στην πραγματικότητα οχυρώνει τις συμβατικές μορφές οικογένειας, τους τρόπους αναπαραγωγής της εργασίας και το άγχος σχετικά με το τρέχον ποσοστό γεννήσεων[5].

Ενώ δεν ενδιαφερόμαστε σε μια έγκληση προς μια μεγαλύτερη νομική ρύθμιση των βαγονιών ως μια μοναδική λύση του ζητήματος των σεξουαλικών παρενοχλήσεων, θεωρούμε ότι η περίπτωση αυτή υπογραμμίζει τις δυναμικές ισχύος στις κοινωνικές συγκρούσεις της σημερινής Κίνας.

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: η εισαγωγή των βαγονιών αποκλειστικά για γυναίκες σηματοδοτεί ότι η κυβέρνηση έχει αναγκαστεί να αναγνωρίσει το πρόβλημα της σεξουαλικής παρενόχλησης των γυναικών σαν ένα κοινωνικό γεγονός. Αυτό τουλάχιστον έπρεπε να το αναγνωρίσει, και το αναγνώρισε δημοσίως. Ωστόσο, η αναγνώριση αυτή συνοδεύτηκε με μια λεγόμενη λύση η οποία απομονώνει τις γυναίκες και συνεπώς τις θέτει υπεύθυνες για το ενδεχόμενο της σεξουαλικής τους κακοποίησης.

Δεν είναι η πρώτη φορά για την Κίνα που τα ζητήματα αυτά έρχονται στην επιφάνεια. Το 2012, το μετρό της Σαγκάης αποκρίθηκε στις απαιτήσεις για μια λύση του ζητήματος των σεξουαλικών παρενοχλήσεων στις δημόσιες συγκοινωνίες της πόλης με μια δήλωση στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οι γυναίκες επιβάτριες θα πρέπει να φορούν λιγότερο αποκαλυπτικά ρούχα καθώς σε αντίθετη περίπτωση «το παράξενο θα ήταν να μην παρενοχλούνταν»[6]. Ως απάντηση σ’ αυτή τη δήλωση υπήρξαν διαδεδομένες διαμαρτυρίες, μεταξύ άλλων και στο μετρό της Σαγκάης[7]. Στην περίπτωση των βαγονιών αποκλειστικά για γυναίκες στην Καντόνα, το πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι η ανακοίνωση έρχεται ως απάντηση σε πολλά έτη πιέσεων από φεμινιστικές ομάδες σχετικά με το ζήτημα των δημόσιων σεξουαλικών παρενοχλήσεων.

Τον Μάρτιο του 2015, οι «Πέντε Φεμινίστριες»[8] βρίσκονταν υπό ποινική κράτηση για περισσότερο από έναν μήνα (χωρίς να τους έχουν απαγγελθεί κατηγορίες) στο Πεκίνο επειδή οργανώναν μια παράλληλη διαμαρτυρία σε πολλές πόλεις αναφορικά με τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες. Έναν χρόνο αργότερα, δημιουργήθηκε στην Καντόνα η συλλογικότητα F-collective, και χρηματοδοτούμενη από το κοινό έφτιαξε αρκετά σχέδια αφισών για να αναρτηθούν στις διαφημιστικές πινακίδες του κεντρικού σταθμού Kecun της Καντόνα. Το αρχικό μήνυμα των αφισών «ο πειρασμός δεν είναι δικαιολογία, σταματήστε τα περιπλανώμενα χέρια» (诱惑非借口,停止咸猪手) κι η εικονογράφηση δέχτηκαν αρκετές τροποποιήσεις σε μια προσπάθεια καθυσηχασμού των κυβερνητικών ανησυχιών. Στη τελική εκδοχή αναφερόταν «ο πειρασμός δεν είναι δικαιολογία, παρακαλούμε να μετακινήστε πολιτισμένα» (诱惑非借口,文明出行) κι υπήρχε ένα καρτουνίστικο σκίτσο μιας γάτας. Καθώς κάθε προσπάθεια της ομάδας μπλοκαρίστηκε από κυβερνητικούς αξιωματούχους[9], από τον περασμένο Μάρτιο τα μέλη της συλλογικότητας κατέβηκαν στον δρόμο πραγματοποιώντας μια σχετική εκστρατεία υπό τον τίτλο «#iamabillboardonthemove» [είμαι κινούμενη πινακίδα] και «#walkingagainstsexualharassment» [πορεία ενάντια στις σεξουαλικές παρενοχλήσεις]. Τελικά, οι αξιωματούχοι είπαν ότι μόνο τα κυβερνητικά τμήματα επιτρέπεται να αναρτούν ανακοινώσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες.

7活动照-300x201

Παράλληλα με το θέαμα της «δράσης» υπέρ της ασφάλειας των γυναικών στο μετρό, κρατικοί πράκτορες κι αστυνομία πραγματοποίησαν αρκετές ανακρίσεις φεμινιστριών στα σπίτια τους αυτό τον μήνα. Στις 27 Ιουνίου, η Guo Jing, κάτοικος της Καντόνα, δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από τον σπιτονοικοκύρη της: «Η αστυνομία με ενημέρωσε ότι οι φίλοι σου είναι μπελάς και πως οι ίδιοι [οι αστυνομικοί] δεν μπορούν να σε αναγκάσουν να μετακομίσεις, όμως εγώ μπορώ». Μεταξύ των συγκάτοικων της Guo Jing ήταν και μία από τις πέντε προαναφερθείσες νεαρές γυναίκες οι οποίες τέθηκαν υπό κράτηση στο Πεκίνο για περισσότερο από έναν μήνα το 2015. Ο σπιτονοικοκύρης της είπε ότι αν θέλει να συνεχίσει να νοικιάζει το συγκεκριμένο διαμέρισμα θα πρέπει να κόψει τις σχέσεις της με ορισμένες φεμινίστριες φίλες της[10].

WhatsApp-Image-2017-06-27-at-9.43.16-AM-225x300

Αυτή η τακτική δεν είναι καινούρια. Πολλές φεμινίστριες ακτιβίστριες έχουν παρόμοιες ιστορίες όπου ο σπιτονοικοκύρης τους δεχόταν πιέσεις από κρατικούς παράγοντες να τους κάνει έξωση επειδή «ήταν κακά κορίτσια», «προκαλούσαν μπελάδες» ή λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού. Η χρήση της εγγραφής του ενοικίου σαν πρόσχημα για έξωση αποτελεί επίσης μια συνηθισμένη τακτική, καθώς η εγγραφή του ενοικίου σημαίνει φόρους που οι περισσότεροι σπιτονοικοκύρηδες προσπαθούν να αποφύγουν. Σύμφωνα με τη Zhang Leilei, μια διοργανώτρια της F-collective, «έχουν προσπαθήσει να έρθουν σε επαφή με τους γονείς μου, έχουν προσπαθήσει να μου κάνουν έξωση, τώρα απειλούν τους φίλους μου και λένε ότι έχω ατιμώσει την Κίνα». Μερικές από τις διοργανώτριες έχουν ακόμη δεχτεί και προειδοποιήσεις ότι αυτές οι κρατικές πιέσεις δεν θα σταματήσουν αν δεν φύγουν απ’ την Καντόνα.

Αυτό είναι φόντο των γυναικείων βαγονιών του μετρό της Καντόνα. Η πολιτική αυτή θέτει τις γυναίκες υπεύθυνες για την απομάκρυνσή τους από συγκεκριμένους χώρους για την αποφυγή παρενοχλήσεων, αντί να δράσει ενάντια στις αιτίες και τους αυτουργούς. Θέτει την κάθε μεμονωμένη γυναίκα υπεύθυνη για την αντιμετώπιση του ζητήματος και προσπαθεί να παρακάμψει οποιαδήποτε συλλογική απάντηση προς τις παρενοχλήσεις. Στην πραγματικότητα, είναι επακριβώς η οποιαδήποτε συλλογική απάντηση που το κράτος είναι πρόθυμο να εντοπίσει, ώστε να την καταστείλει ή να τη διαχειριστεί. Συνεπώς, τα γυναικεία βαγόνια αποτελούν επίσης μια συγκάλυψη της καταστολής του ακτιβισμού και της οργάνωσης των φεμινιστριών, λαμβάνοντας τη ρητή μορφή της παρενόχλησης των γυναικών στα σπίτια τους – στον χώρο που τόσο συχνά λειτουργεί σαν καθεαυτή η βάση της οικογενειακής και σεξουαλικής βίας.

20170327161851_40-200x300

Μολαταύτα, μπαίνοντας στο καλοκαίρι, μπορεί κανείς να δει καθημερινά κοντομάνικα μπλουζάκια που αναγράφουν «πρέπει όλοι να είμαστε φεμινίστριες» σε μεγάλες κινέζικες πόλεις όπως η Καντόνα κι η Σεντζέν. Αποτελεί αυτή η φράση που γίνεται μόδα μια έκφραση ενός δημόσιου μυστικού; Ένα λανθάνον, αλλά κοινό, σύνολο εμπειριών και καταγγελιών που βρίσκει κατά καιρούς συγκαλυμμένες, αλλά αυξανόμενα δημόσιες, εκφράσεις επιθυμιών και αρνήσεων; Η ευρεία δυσφορία αναφορικά με τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις αποτελούν μια πτυχή αυτού. Η δυνατότητα της μετατόπισης από ατομικές και ιδιωτικές καταγγελίες σε μια δημόσια και συλλογική απάντηση προσφέρει τη δυνατότητα μιας αληθινής πρόκλησης όχι μόνο προς τη σεξουαλική παρενόχληση, αλλά επίσης και προς τον τρόπο που αξιολογούνται οι ζωές των γυναικών, προς τον τρόπο που οι έμφυλες νόρμες αναπαράγονται και χρησιμοποιούνται στον καταμερισμό της εργασίας. Μ’ αυτή την έννοια, η νέα πολιτική των βαγονιών αποκλειστικά για γυναίκες δύναται να είναι επικίνδυνη για την κυβέρνηση. Με την καταστολή μικρών ομάδων φεμινιστριών η κυβέρνηση αντιμετωπίζει μάλλον μικρό κίνδυνο να προκαλέσει μια αντίσταση μεγαλύτερης κλίμακας. Όμως, καθώς μια ευρύτερη συζήτηση και αντιπαράθεση αναφορικά με τη βία εναντίον των γυναικών εισέρχεται στο προσκήνιο -όπως είδαμε εν μέρει μέσω παραχωρήσεων όπως τα γυναικεία βαγόνια ή την πρώτη νομοθεσία αναφορικά με την οικογενειακή βία[11]- η καταστολή των γυναικών που εκφέρονται ενάντια στην έμφυλη βία θα γίνεται όλο και λιγότερο αιτιολογήσιμη.

Το κινεζικό κράτος, στον τρόπο που αντιμετώπισε τις πρόσφατες φεμινιστικές εκστρατείες, επανέλαβε την μακροχρόνια στρατηγική που συνδυάζει την καταστολή με την ενσωμάτωση. Όμως, η στρατηγική λαμβάνει την ιδιαίτερη μορφή της σύμφωνα με τη συγκεκριμένη σύγκρουση. Για παράδειγμα, τα εργατικά κέντρα που δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια πέραν του κρατικού ελέγχου έχουν έρθει αντιμέτωπα με σκληρή καταστολή[12]. Μερικοί απ’ αυτούς τους αυτόνομα οργανωμένους χώρους όπου οι εργάτες μπορούν να συναθροιστούν, να κοινωνικοποιηθούν και να μελετήσουν έχουν κλείσει ή εξαναγκαστεί να μετακινηθούν, κι οι διοργανωτές τους φυλακίστηκαν. Την ίδια στιγμή, δημιουργούνται νέα κέντρα στενά συνδεδεμένα με το κράτος τα οποία προσφέρουν αρκετές παρόμοιες λειτουργίες. Σ’ αυτή την περίπτωση, όπως και με τα γυναικεία βαγόνια, το κράτος καταστέλλει την αυτοοργανωμένη δραστηριότητα και ενσωματώνει μερικές από τις διεκδικήσεις με την πρόθεση να υπονομεύσει την περαιτέρω συλλογική δράση.

Συγκριτικά με τα εργατικά κέντρα, η κοινωνική διάσταση της καταστολής των φεμινιστριών είναι αμεσότερα εμφανής. Για παράδειγμα, δεν είναι άμεσα εμφανές ότι ένα εργατικό κοινωνικό κέντρο σε μια εργατική γειτονιά, χρηματοδοτούμενο από τη Γενική Κινέζικη Συνδικαλιστική Συνομοσπονδία (ACFTU, η αντίστοιχη κινεζική ΓΣΕΕ) αλλά όχι άμεσα κομμάτι της ACFTU, αποτελεί κομμάτι μιας στρατηγικής κατευνασμού σε μια εκστρατεία για την ανάκτηση της αξιοπιστία και της στήριξης των εργατών. Από την άλλη, αναφορικά με τις πρόσφατες φεμινιστικές εκστρατείες, η απάντηση συνέβη περισσότερο δημόσια και συνεπώς μπορεί να αποδειχτεί επικίνδυνη για την κυβέρνηση. Η αναγνώριση ορισμένων ζητημάτων δυνητικά εγείρει περισσότερη ευαισθητοποίηση γι’ αυτά ενώ παράλληλα επικυρώνει τη δυσαρέσκεια για τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις, κάτι το οποίο μπορεί να προκαλέσει μια ευρύτερη στήριξη του γυναικείου αγώνα.

Για τις γυναίκες που ανησυχούν για την παρενόχληση και τη σεξουαλική βία, η λύση που μαγειρεύεται από το κράτος δεν είναι ο αγώνας για μεγαλύτερη συλλογική δύναμη αλλά μια επιστροφή στο φαινομενικό καταφύγιο του παροδοσιακού ρόλου της γυναίκας στην οικογένεια. Οι πρόσφατα αναβιωμένες κυβερνητικές προσπάθειες για την καταστολή της σεξουαλικής έκφρασης και του queer τρόπου ζωής[13] μπορούν επίσης να ειδωθούν σαν μια περαιτέρω κρατική ανησυχία αναφορικά με τις διαδικασίες της κοινωνικής αναπαραγωγής. Η καταστολή του queer τρόπου ζωής και των «σεξουαλικών ατασθαλιών» ανέρχεται, τουλάχιστον εν μέρει, σε περαιτέρω πίεση προς τις γυναίκες να επιστρέψουν στην οικογένεια και σε μια προσπάθεια διασφάλισης της οικογένειας σαν μια μονάδα αναπαραγωγής.

Ωστόσο, όσο η κινέζικη οικονομία υφίσταται έναν μετασχηματισμό, ο πληθυσμός γερνάει κι εγείρονται οξείες ανησυχίες αναφορικά με την κοινωνική αναπαραγωγή, τόσο θα συνεχίσουν να αναδύονται συγκρούσεις στο σύμπλεγμα του φύλου και της εργασίας. Ίσως η καταστολή κι η ενσωμάτωση των φεμινιστικών εκστρατειών στην Καντόνα να μας προσφέρουν μια κλεφτή ματιά ενός σημαδιού από το μέλλον.

Σημειώσεις:
1. http://news.ycwb.com/2017-04/29/content_24738908.htm
2. http://shanghaiist.com/2017/06/27/women-only-metro.php
3. http://www.lifeofguangzhou.com/node_981/node_989/node_997/node_1007/2017/06/19/1497869079178687.shtml
4. Για την επίσημη ανακοίνωση και μια κριτική της στα κινέζικα, βλέπε «震惊!“女性优先车厢”很可能不是为了反性骚扰!» [Έκπληξη! Τα «βαγόνια γυναικείας προτεραιότητας» ίσως να μην αποσκοπούν στην αποτροπή των σεξουαλικών παρενοχλήσεων]. Η ιστοσελίδα Jianjiaobuluo.com εστιάζει σε φεμινιστικά κι εργατικά ζητήματα.
5. http://www.zerohedge.com/news/2017-02-27/demographic-panic-china-considering-birth-rewards-encourage-citizens-have-more-babie
6. www.huffingtonpost.com/2012/06/26/shanghai-subway-gets-creepy-woman-harassment_n_1628318.html
7. http://www.huffingtonpost.com/2012/06/26/shanghai-subway-gets-creepy-woman-harassment_n_1628318.html
8. https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/apr/17/chinas-feminist-five-this-is-the-worst-crackdown-on-lawyers-activists-and-scholars-in-decades [Στ.Μ.]: Βλέπε επίσης την μετάφρασή μας του άρθρου «Κίνα: Ένας χρόνος μετά – Η ημέρα της γυναίκας κι οι πέντε φεμινίστριες».
9. http://www.sixthtone.com/news/1000123/end-of-the-line-for-subway-ad-against-sexual-harassment
10. http://www.sixthtone.com/news/1000415/guangzhou-police-search-house-of-feminist-activists#jtss-fb
11. asiafoundation.org/2016/01/20/chinas-first-law-against-domestic-violence-its-no-longer-a-private-matter/ [Σ.τ.Μ.]: Βλέπε επίσης την μετάφρασή μας του άρθρου «Κίνα: Ένας χρόνος μετά – Η ημέρα της γυναίκας κι οι πέντε φεμινίστριες».
12. http://chuangcn.org/2015/12/theses-on-dec-3/
13. http://www.cnsa.cn/2017/06/30/ARTI0Qg4cp7jtd1Z5o0RnfzM170630.shtml